શિયાળો ~ ભદ્રેશ વ્યાસ ‘વ્યાસવાણી’ થથરતી થથરતી ઊઠે છે સવારો, પડી જાય ટાઢો સૂરજનોય પારો. ઘડીભર તો લાગે કે જીતી જવાનો, એ તડકોય હારી જતો જંગ સારો. જરા બ્હાર નીકળો તો માલૂમ પડે કે, આ ધરતી ઉપર ટાઢનો છે પથારો. કડક ચોકી પ્હેરો દિવસભર રહે ને, સમી સાંજમાં તો થતા બંધ દ્વારો. અમે ઘેર જઇ હાથ લંબાવશું ને,
અડધોપડધો જાગે માણસ ~ મંજરી ભારતન અડધોપડધો જાગે માણસ રઘવાયો થૈ ભાગે માણસ. સૂરજનાં અજવાળાં છાંડી અંધારાંને તાગે માણસ. ઝુરાપાની જર્જર શાખે શમણાં લીલાં ટાંગે માણસ. જાતે પડતો ને આખડતો બીજાને પણ વાગે માણસ. સોનાના અંબારે બેસી રેતીના કણ માંગે માણસ. જ્યારે લૂછે કોઈનાં આંસુ તદ્દન સાચો લાગે માણસ. ~ મંજરી ભારતન ‘માણસ’ની ઓળખ, બંને રીતે આપી છે.
‘જલરવ’ માર્ગ તો સઘળા હજી રસ્તે જ ભેળા થાય છેઆપણી કેડી બની છૂટી જવાનું આપણે.**** રાખવા અકબંધ મારા ‘હું’ પણાના વસ્ત્રનેહું જ સંધાતો રહું ને હું ને હું તૂટ્યા કરું.**** જો ટકોરા મારવાથી હાથ ધ્રૂજે સહેજ પણહાથ ત્યાં હળવેકથી જોડી અને પાછા ફરો.**** માછલીની આંખમાં માછલી જોવા મળેખારવો આખો ને આખો જાળમાં ગોથે ચડે.**** વાસી
*ઓ ઇશ્વર ભજીએ તને* ઓ ઈશ્વર ભજીએ તને, મોટું છે તુજ નામ, ગુણ તારા નિત ગાઈએ, થાય અમારાં કામ… હેત લાવી હસાવ તું, સદા રાખ દિલ સાફ, ભૂલ કદી કરીએ અમે, તો પ્રભુ કરજો માફ… પ્રભુ એટલું આપજો, કુટુંબ પોષણ થાય, ભૂખ્યા કોઈ સૂએ નહીં, સાધુ સંત સમાય… અતિથિ ઝાંખો નવ પડે, આશ્રિત ના દુભાય,
🥀 🥀 એ સોળ વરસની છોરી એ સોળ વરસની છોરીસરવરિયેથી જલને ભરતી તોયે એની મટકી રહેતી કોરી.એ સોળ વરસની છોરી ગગનભર્યા ઘનશ્યામ અષાઢી વાદળ કેરું એ તો અંજન આંજે,મઘમઘ મ્હેંક્યાં ડોલરનાં કૈં ફૂલ સરીખાં ગાલે ખંજન રાજે;જેની હલકે માયા ઢળકે એવી છાયા ઢાળે નેણ બિલોરી.એ સોળ વરસની છોરી મહીં વલોવે રણકે સોનલ કંકણ જેના મલકે
🥀 🥀 *લીલો રે રંગ્યો જેણે* લીલો રે રંગ્યો જેણે પોપટો ધોળો કીધો જેણે હંસસઘળે તે રંગે ચીતર્યો મોરલોએનો ઓળખવો છે અંશ……… નજરું નાંખી આખા આભલેજેની ભરી રે ભૂરાશજલનો લાગ્યો મીઠો ઘૂંટડોમાણી આંબળાની તૂરાશ હે જી લીલો રે રંગ્યો……… કાનજીની કાયા ગણું કેટલીધર્યું રાધાનુંય રૂપશબદુનો સાદ નહીં પ્હોંચતોમારી રસના તો અવ ચૂપહે જી લીલો રે રંગ્યો ……….
ખદુક, ઘોડા, ખદુક ~ રમણલાલ સોની ખદુક, ઘોડા, ખદુક !ખદુક, ઘોડા, ખદુક ! ઘોડો મારો સાતપાંખાળો ઊડતો ચાલે કેવો,કેડી નહિ ત્યાં કેડી પાડે જળજંગલમાં એવો !ખદુક, ઘોડા, ખદુક ! ખદુક, ઘોડા, ખદુક ! એક કહેતામાં અમદાવાદ ને બે કહેતામાં બમ્બઈ,ત્રણ કહેતામાં ઘેરે પાછો આવે ખબરું લઈ !ખદુક, ઘોડા, ખદુક ! ખદુક, ઘોડા, ખદુક ! માગે એ ના ખાવું પીવું, માગે
તે પંખીની ઉપર પથરો ~ કલાપી તે પંખીની ઉપર પથરો ફેંકતા ફેંકી દીધો,છૂટ્યો તે ને અરર ! પડી ફાળ હૈયા મહીં તોરે રે ! લાગ્યો દિલ પર અને શ્વાસ રૂંધાઇ જાતાંનીચે આવ્યું તરુ ઉપરથી પાંખ ઢીલી થતાંમાં. મેં પાળ્યું તે તરફડી મરે હસ્ત મ્હારા જ થી આ,પાણી છાંટ્યું દિલ ધડકતે ત્હોય ઊઠી શક્યું ના;ક્યાંથી ઊઠે ? જખમ
તેં શું કર્યું? ~ ઉમાશંકર જોશી દેશ તો આઝાદ થાતાં થઈ ગયો, તેં શું કર્યું? દેશ જો બરબાદ થાતાં રહી ગયો,એ પુણ્ય આગળ આવીને કોનું રહ્યું? ‘લાંચ રુશ્વત, ઢીલ, સત્તાદોર,મામામાશીના, કાળા બજારો, મોંઘવારી: ના સીમા!’ –રોષથી સૌ દોષ ગોખ્યા,ગાળથી બીજાને પોંખ્યા. આળ પોતાનેય શિર આવે ન, જો! તેં શું કર્યું? આપબળ ખર્ચ્યું પૂરણ?જો, દેશના આ ભાગ્યમાં તેં શું ભર્યું? સ્વાતંત્ર્યની કિંમત ચૂકવવી
મને ચડી ગઇ રોમ-રોમ ટાઢ !ગાજ નહીં વીજ નહીં, પૂનમ કે બીજ નહીં –ઓચિંતો ત્રાટકયો આષાઢ ! …… મને ચડી ગઇ… ઘરમાંથી ઊંબરાની મર્માળી ઠેસ છતાં ચાલી હું મીણ જેમ પીગળી !માઝમતી રાતે આ મન એવું મૂંઝાણું : જાણે કે વીંટળાતી વીજળી !કોને ખબર છે કે ગામ આખું કોરુંપણ ડૂબ્યા આ મેડી ને માઢ !…….
